QAIRU Journal рецензияланатын әр мақалада деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдемені талап етеді және жол берілетін тұжырымдамаларды, бағдарламалық кодқа және машиналық оқыту материалдарына қойылатын талаптарды, сондай-ақ дербес және лицензияланған деректерге қатысты шектеулерді айқындайды.
QAIRU Journal-да жарияланатын әр зерттеу мақаласы, шолу мақаласы және қысқа хабарлама деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдемені қамтуға міндетті. Ол «Деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдеме» тақырыбымен ресімделеді және әдебиеттер тізімінің тікелей алдында орналастырылады. Онсыз жіберілген қолжазба редакциялық тексеру кезеңінде, рецензиялау басталғанға дейін авторларға қайтарылады.
Мәлімдеме нақты болуы керек. Репозиторий де, идентификатор да, қолжетімсіздік себебі де аталмаған сөйлем талапқа жауап бермейді, және қолжазба сол негізде қайтарылады.
Ұсынылған нәтижелердің негізіндегі деректер мен бағдарламалық код, оны мүмкін етпейтін негізді себеп болмаса, оқырманға қолжетімді болуы керек. Журнал қамтитын салаларда — жасанды интеллект пен машиналық оқыту, робототехника мен интеллектуалды жүйелер, қолданбалы жасанды интеллект, есептеу әдістері және жоғары өнімді есептеулер — нәтиже басқа зерттеу тобы онымен не істей алатынына дәл сай тұрады. Нәтиженің қайталанымдылығы — оның құндылығының бөлігі, қосымша формальдық емес.
Журнал барлық деректің ашық болуын талап етпейді. Журнал оқырманның мақаланың өзінен нақты не бар екенін, ол қайда сақталатынын және оны қандай шарттармен ала алатынын білуін талап етеді.
Жұмысты дәл сипаттайтын түрін таңдаңыз. Бірнешеуі қолданылса, оларды бір мәлімдемеде біріктіріңіз.
| Мәлімдеме түрі | Қашан қолданылады | Тұжырымдама үлгісі |
|---|---|---|
| Ашық репозиторий | Деректер тұрақты идентификатор беретін репозиторийде орналастырылған | «Зерттеу нәтижелерін растайтын деректер [репозиторий] репозиторийінде [DOI немесе URL] мекенжайы бойынша, тіркеу нөмірі [идентификатор], [лицензия] лицензиясының шарттарымен ашық қолжетімді». |
| Мақала құрамындағы деректер | Барлық дерек мақалада және қосымша материалдарда бар | «Зерттеу барысында алынған немесе талданған барлық дерек осы мақалада және оған қосымша материалдарда қамтылған». |
| Авторға сұрау бойынша | Деректер бар, бірақ депонирленбеген және себебі көрсетілген | «Зерттеу нәтижелерін растайтын деректер негізді сұрау бойынша хат алмасатын автордан қолжетімді. Деректер ашық қолжетімділікте орналастырылмаған, себебі [нақты себеп]». |
| Шектеулі қолжеткізу | Қолжеткізуді автор емес, өзге ұйым бақылайды | «Зерттеу нәтижелерін растайтын деректер [қолжеткізуді беретін ұйым] арқылы шектеулі қолжеткізу шарттарымен қолжетімді. Қолжеткізу [өтініш берушілер санаты] үшін [шарттар] сақталған жағдайда беріледі; сұраныстар [мекенжай немесе URL] бойынша жіберіледі». |
| Жаңа деректер жасалмады | Жұмыста тек жарияланған немесе сыртқы материалдар талданады | «Осы зерттеуде жаңа деректер жасалмады». |
| Деректер берілмейді | Беру құқықтық, этикалық себептермен немесе үшінші тұлғалардың құқықтарына байланысты мүмкін емес | «Зерттеу нәтижелерін растайтын деректер [нақты құқықтық, этикалық немесе үшінші тұлғалар тарапынан шектеу] себебінен берілмейді». |
Мұндай тұжырымдама тек мәлімдемеде деректердің ашық қолжетімділікте орналастырылмау себебі көрсетілген жағдайда қабылданады; себеп көрсетілмесе, мәлімдеме толық емес болып саналады.
Хат алмасатын автор осылайша жарияланғаннан кейін оқырмандардың негізді сұрауларына жауап беру міндетін өзіне алады. Міндет мақаламен бірге жүреді және автор жұмыс орнын ауыстырғанда тоқтамайды. Мұндай сұрауларға жауап бере алмайтынын болжайтын авторлар деректерді депонирлеуі не шектеулі қолжеткізу немесе беру мүмкін еместігі туралы — шындыққа сай келетін — тұжырымдаманы пайдалануы керек.
Журнал ұсынылған нәтижелер алынған бағдарламалық кодты жариялауды қатты ұсынады. Егер код жарияланса, ол ашық репозиторийде орналастырылады және мыналарға ие болуы керек:
Белгіленген релизсіз дамыту тармағына сілтеме талапқа жауап бермейді: ол бойынша кодтың жарияланған сәттегі күйін қалпына келтіру мүмкін емес.
Машиналық оқыту жүйелеріне арналған жұмыстарда қолжазбада нақты не жарияланатыны және қандай шарттармен жарияланатыны көрсетіледі. Тиісті материалдар бар болса, мәлімдеме мыналарды қамтиды:
Егер материалдарды жариялау мүмкін болмаса, қолжазбада жұмысты қайталау үшін оқырманға не қажет екені көрсетіледі. Артефактілердің өзінің орнына тәуелсіз топ жүйені қайтадан құра алатындай сипаттама күтіледі. Қолжазбаны дайындауда генеративті жасанды интеллектіні пайдалану туралы декларациялар — бөлек мәселе, оны генеративті жасанды интеллект саясаты реттейді.
Әмбебап қызметтер де — Zenodo, Dryad, Figshare — тиісті саланың бейінді репозиторийлері де, бар болса, жарайды. Кез келген жағдайда репозиторий тұрақты идентификатор беруге және авторлардың жеке қоймасы емес, басқарылатын мұрағат болуға міндетті. Деректерді орналастырудың жалғыз орны ретінде жеке және зертханалық беттерге, бұлттық дискілерге және файл алмасу тіркелгілеріне сілтемелер қабылданбайды.
Дербес деректер ашық қолжетімділікте орналастырылмайды. Егер зерттеуде сәйкестендірілетін тұлғалар туралы деректер пайдаланылса, авторлар не депонирлеу алдында иесіздендіру жүргізеді, не деректерді бақыланатын қолжеткізу шарттарымен орналастырады. Екі жол да алынған этикалық рұқсаттарға және қатысушылардың хабардар етілген келісіміне сай болуы керек. Келісім деректерді берудің болжамды нысанын қамтуы керек: зерттеуге қатысуға келісім өздігінен бастапқы жазбаларды ашық жариялауға құқық бермейді. Жарияланым этикасы саясатын қараңыз.
Егер иесіздендіру деректерді талдау құндылығынан айырса, дұрыс шешім — рұқсат берген ұйым немесе этикалық орган арқылы бақыланатын қолжеткізу; бұл ұйым мәлімдемеде көрсетіледі.
Егер деректерді авторлар алмаған болса, қолжазбада оларды алу шарттары көрсетіледі: дереккөз, лицензия немесе келісім және таратуға қойылған шектеулер. Авторлар лицензияланған деректер жиынтығын оның шарттарын бұза отырып таратуға құқылы емес — репозиторий арқылы да, қосымша материалдар құрамында да. Егер таратуға жол берілмесе, мәлімдемеде оқырман деректерді сол шарттармен ала алатын дереккөз көрсетіледі.
Деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдеме мақаламен бірге жарияланады және жарияланым жазбасының бөлігі болып табылады. Қолжетімді деп жарияланған деректерді кейін беруден бас тарту не көрсетілген репозиторийде мәлімделген материалдардың жоқ екені анықталуы жарияланым жазбасының тұтастығы мәселесі ретінде қаралады. Анықталған мән-жайға қарай нәтиже түзету, алаңдаушылық білдіру не ұсынылған нәтижелер тексеруге төтеп бермесе, ретракция болуы мүмкін. Түзетулер мен ретракцияларды қараңыз.
Рецензенттер қолжазба қаралып жатқан кезеңде деректерді немесе бағдарламалық кодты сұратуға құқылы. Авторлар оларды беруге міндетті — рецензиялау жасырын жүргізілсе, иесіздендірілген түрде — не мұның неге мүмкін емес екенін түсіндіруге міндетті. Қолжазбаны жүргізетін редактор мақаланы қабылдау шарты ретінде деректерді немесе кодты депонирлеуді не деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдемені өзгертуді қоюға құқылы.
Мәлімдемені, қосымша материалдарды және ілеспе декларацияларды ресімдеу ережелері авторларға арналған нұсқаулықта баяндалған.
Күшіне енген күні: 2026-09-01 · Нұсқасы: 1.0 · Сұрақтар: journal@qairu.edu.kz